Het wordt dit jaar een bijzondere Palmpasen in Hellendoorn. Bijzonder om twee redenen. De eerste is een trieste en dat is het overlijden van Hans Piguillet, ere-voorzitter van de Hellendoornse Harmonie, De Eschlånderkapel en dweilorkest De Klepperbloazers. Dit overlijden is de reden dat uit respect en eerbetoon de optocht dit jaar zonder muziek is.
De tweede reden die Palmpasen in Hellendoorn dit jaar bijzonder maakt, is het feit dat de Stichting Oald Heldern de Noaberschop 75 jaar bestaat. Daaraan wordt overigens alleen aandacht besteed tijdens de reguliere activiteiten van de stichting.
“Dat er geen muziek is en dat dat misschien jammer is vanwege ons jubileum, is een gegeven. En het is goed dat dat zo gebeurt. We gaan er niks voor in de plaats stellen. Ik denk trouwens dat het voor de kinderen niet veel uitmaakt,” denkt Webbink.
Vanaf 1950 is Palmpasen gestructureerd
De Hellendoonse Palmpasenoptocht is sinds de oprichting van Oald Heldern een georganiseerde activiteit. Daarvoor was er geen optocht, maar maakten de kinderen wel Palmpasenstokken. Die werden vaak bij opa en oma gebracht. In het begin was de optocht in Hellendoorn zonder muziek; die kwam er pas later bij.
“Er moet ruimte zijn om met de tijd mee te gaan”, lacht Dinand Webbink, “ook al gaat een deel van de traditie langzamerhand verloren”. Van oorsprong is Palmpasen een christelijk feest met tal van verwijzingen naar de bijbel. De Palmpasenoptocht vindt z’n oorsprong in de katholieke kerk.
De stok in de vorm van een kruis, 30 rozijnen die staan voor de 30 zilverlingen waarvoor Judas Jezus verraadde, 12 pinda’s die staan voor 12 apostelen. Groenversiering die wijst naar de intocht van Jezus in Jerusalem waarbij mensen kleden en palmtakken op straat legden. Tenslotte de haan van brood, die verwijst naar het kraaien van de haan nadat Petrus drie keer ontkende dat hij Jezus kende.
Tradities moet je aanpassen aan de tijd; anders verdwijnen ze
Er zullen weinig kinderen zijn die deze betekenissen kennen. Net zoals er weinig kinderen zijn die nog rozijnen vlechten en met naald en draad pinda’s aan elkaar rijgen. “Tegenwoordig is het allemaal snoep. Het liefst met een gat erin, want dat rijgt makkelijk. Tradities moet je aanpassen aan de tijd; anders gaan ze niet meer mee”.
De traditie elders waarbij de Palmpasenstokken naar of arme zieke mensen werden gebracht, kent Hellendoorn niet. “Ook al toen ik nog klein was, at je hem na afloop van de optocht lekker zelf leeg.”
Dinand Webbink heeft “iets” met historie. Dat zit er bij hem ingebakken en uit zich in boeken, geschriften, lezingen en deelnemen aan historische organisaties. Wie dus met hem over de Palmpasentraditie praat, krijgt en passant alles te horen over het ontstaan en het verloop van deze tradities wereldwijd.
De grootste optocht ter wereld
Een van de taken van Dinand Webbink is het verzorgen van de PR van alle activiteiten. “Een paar jaar geleden had ik in mijn persbericht gezet dat we de grootste optocht van Nederland hadden. Prompt kreeg ik telefoon met het verzoek dat te vertellen in een landelijk radioprogramma. Dat heb ik gedaan en dat niet alleen.”
“Omdat Palmpasenoptochten verder bijna nergens voorkomen, durfde ik ook wel te zeggen dat we in Hellendoorn de grootste optocht ter wereld hadden. Ik heb nog nooit een telefoontje gehad uit een andere plaats dat dat niet klopte. Het zal dus wel zo zijn”.
Want groot is het in Hellendoorn. Jaarlijks doen zo’n duizend kinderen mee. Die brengen per kind minstens twee ouders of opa’s/oma’s mee. Plus nog eens zo’n tweeduizend man langs de route. “Weet je trouwens dat die route sinds de eerste keer nog steeds exact dezelfde is?”
Ook veel oud-Hellendooners komen voor Palmpasen even naar “huis”
En het zijn niet alleen Hellendoorners die aanwezig zijn. “Ik ken heel veel oud-Hellendooners die jaarlijks terugkomen voor de optocht. Daarnaast doen er ook mensen uit omliggende plaatsen; ook die hier niet vandaan komen.”
Nieuw in de optocht is het feit dat er de laatste jaren buurtverenigingen met karren mee doen aan de optocht. Er is zelfs een jury (“die zitten op de muur bij de kerk”) die de karren beoordeelt en een prijs uitreikt.
Pratend over Palmpasen en de optocht, komen we telkens tegen dat rond die tijd alles van symboliek aan elkaar hang. Niet alleen de verwijzingen naar de bijbel, maar ook verwijzingen naar zaken die niets met het geloof te maken hebben.
Vruchtbaarheidssymbolen ten top
Daarbij gaat het in veel gevallen over vruchtbaarheidsrituelen, voorjaar, feest van het licht. Het gebruik van eieren komt niet uit de lucht vallen, de haan op de Palmpasenstok is ook een vruchtbaarheidssymbool. Net zoals het versieren van de stok met sinaasappels.
Een bijzondere traditie is het uitdelen van eieren aan oudere vrouwen. “Zal ook wel iets met vruchtbaarheid te maken hebben, maar ik denk niet dat mijn moeder met al vijf kinderen zat te wachten op nog een”. Dat uitdelen van eieren gebeurt nog steeds door leden van de Harmonie die ze uitdelen aan dames op leeftijd.
Het vieren van het feest van het licht zie je ook terug in het aansteken van het paasvuur. Ook dat is traditie in Hellendoorn. Vroeger was het boaken op de es, later Hofmans Weide. “Of het dit jaar door gaat? Ik hoop het, maar als het ook maar even gevaarlijk is of lijkt te worden, blazen we het af”, zegt Webbink.
Niet doorgaan is niet leuk voor het publiek, maar geen ramp voor de bouwers. “Wij bouwen het paasvuur in drie dagen; dan heb je ook geen last van dat het te vroeg aangestoken wordt. Maar ook voor die drie dagen is er bewaking.
Eier kulen is het slotstuk van Pasen en dan nog fietsen met Hemelvaart
“Pasen zonder eier kulen kan niet. Dus ook dat gaat dit jaar weer gebeuren. Eigenlijk is het niet meer echt “kulen”. Dan liet je een ei een bergje af “kulen”. Het ei dat ongeschonden het verst kwam. Was winnaar. Nu is de grond rond Erve Hofman verdeeld in vier vakken. In elk vak kunnen kinderen in een bepaalde leeftijdsgroep een ei vinden met prijzen voor de winnaar.
Na het kulen geeft Oald Heldern nog één keer gas. Dat is met Hemelvaart. Om zes uur ’s morgens wordt iedereen wakker geblazen door de muziek. Daarna is het fietsen geblazen.
