Een museum bij Krönnenzommer: gaat het er nu van komen ? Deel 1

Al tien jaar is hij bezig om de geschiedenis van het ‘Volkssanatorium voor Borstlijders’ te bewaren, te koesteren en te verdedigen tegen rot, schimmel, vergaan, verkleuren en weggooiwoede. “Toen in september 2016 elf gebouwen op dit terrein tot ‘gemeentelijk monument’ werden aangewezen, ontstond bij mij het idee voor een museum”,  vertelt Ten Den.

In 2017 had het al geopend moeten worden

Ter gelegenheid van de verklaring tot monument gaf Krönnenzommer een boekje uit met een beschrijving van alle gebouwen. Bij Dienstgebouw 10 staat onder meer: “Medio 2017 zal hier het Ontmoeting-Sanatoriummuseum “Vrogger & Noew’ worden ingericht”.

Medio 2017! We zijn tien jaar verder en in het gebouw is er nog niks gebeurd. De buitenkant is in perfecte staat en goed bijgehouden. Binnen is het verschrikkelijk. Zoveel werk te doen: een nieuwe vloer, nieuw stucwerk, nieuwe voorzieningen voor verwarming, water en toilet. Maar Wibo kijkt er dwars door heen.

Als Wibo vertelt, zie je het museum al voor je

Hij begint te vertellen en wijzen. Al snel groeit een virtueel zicht op hoe het museum eruit gaat zien. Hier een tentoonstellingsruimte. Daar de projectie van de film van Het Oversticht. En schilderijen. De veranda buiten krijgt rond omheen glas. Op de veranda de oude bedden van tbc- patiënten.

Daar een pantry met koffie e.d. Verderop een grote, ouderwets ingerichte keuken, waar je met andere bezoekers om de tafel kan voor een praatje. De schatkamer van Wibo ligt tot de rand gevuld met materiaal. Een oude röntgenlamp, operatiebedden. Oude kasten en vitrines.

Tenslotte nog een kamer met een bouwtekentafel met daarop en aan de wanden oude ‘calques’ (blauwdrukken) van bouwtekeningen van het sanatorium. Om alles een plek te geven zal een tweede museum nodig zijn. Vandaar de wens in het gebouwtje en kamertje te hebben voor de ‘wisselstukken’.

Asbakjes als souvenir van een sanatorium voor longzieken

Want het verzamelen houdt nooit op. Regelmatig nog krijgt hij dingen aangeboden van mensen die de zolder van een overledene opruimen daar dingen van het Sanatorium of Krönnenzommer tegen komen. “Dat kunnen brieven of documenten zijn, maar ook lepeltjes en ja, zelfs glazen asbakjes.”

Hij moet erom lachen: asbakken van tbc-patiënten. Hij krijgt ook grote stukken. Wibo haalt z’n telefoon tevoorschijn en laat een foto zien van een grote kast met achterop de maker: Sanatorium Hellendoorn. “Hier werd voor het eerst in een sanatorium arbeidstherapie gedaan.” 

“Het moet een museum worden dat van zonsopgang tot zonsondergang open is. Gratis entree. Geen personele bezetting. Mensen moeten alles zelf kunnen doen. Doorlopende vertoning van de film. Aanraakschermen met gebruiksaanwijzing.”  

Papieren archief dankzij Jan ter Avest helemaal digitaal

En dan hebben we het nog niet eens over het gigantische papieren archief. “Met heel veel dank aan Jan ter Avest, die al het materiaal heeft gedigitaliseerd. In eerste instantie minder professioneel, maar later wel, toen alles uit plastic werd gehaald, nietjes werden verwijderd. Hij heeft alles zeker twee keer in handen gehad.” Inmiddels heeft hij persoonlijk het gehele archief fysiek ondergebracht in het gemeentelijk archief in het Huis van Cultuur en bestuur. Met dank aan de gemeentelijk archivaris Thom Kruiper.

“Ter Avest beheert ook de website met het digitale archief. Vult aan, regelt de inlog voor nieuwe bezoekers. Als je zijn uren omrekent naar geld, is het een onbetaalbare klus wat hij heeft gedaan.”

“Er is een bestuur en we gaan naar de notaris”

Nu, na tien jaar verzamelen, begint het aan de horizon te gloren waar het om het museum gaat. Met dank aan de voorzitter van de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal, oud-burgemeester Anneke Raven, is er een bestuur gevormd van een op te richten stichting.

Volgende week gaan we naar de notaris om een en ander te bespreken. Chris de Groot (zoon van voormalig directeur Jan Jacob)  wordt voorzitter. Harry Schutte wordt secretaris en Wibo ten Den de penningmeester. Als de stichting definitief is, kan men beginnen met het binnen halen van gelden.

Geld dat nodig is om het gebouw tot museum om te vormen. “Indertijd, in 2016, hebben vaste aannemers van ons al toegezegd te willen helpen. Ik hoop dat ze dat nog willen. Voor de gedaanteverandering schat ik tussen de € 100.000,- en € 125.000,- nodig te hebben.”

Hopelijk komt de provincie met een subsidie

Een heel bedrag, maar Wibo ziet het zitten. “Ik heb al mensen bij de provincie gesproken die zeggen dat een subsidieaanvraag een grote kans van slagen zou kunnen hebben. Dat zou heel mooi zijn, zo niet dan starten we een crowdfunding want deze geschiedenis moet bewaard blijven. Of we het dan een ontmoetingsmuseum gaan noemen of een bezoekerscentrum; dat zien we nog wel.”

De vraag in hoeverre ZorgAccent (eigenaar van het 37 hectare grootte complex) financiële betrokken zal zijn bij het project, beantwoordt Ten Den met een stellig “Nee”. Dat wil hij zelfs niet. “ZorgAccent gaat geen cent van de WLZ verpleeggelden in een museum stoppen”, zegt hij en is het er helemaal mee eens. “Ik hoop wel dat men het gebouw ‘om het niet’ in bruikleen willen geven.”  

“Ik hoop op 30 mei 2027 te kunnen openen”

Er zijn al 3d-animaties waarin je kunt zien hoe het museum eruit komt te zien. Ook lopen er al afspraken met aannemers die komen kijken en een kostenraming gaan maken.  Zo langzamerhand durft hij het wel aan: “Ik hoop op 30 mei 2027 te kunnen openen. Die 30 mei is bijzonder, omdat op die datum het Volkssanatorium is geopend.”

Dat was in 1902, na vier jaar bouwen. De opening gebeurde door ‘koningin-moeder’ Emma, omdat koningin Wilhelmina (naar -zo gaat het gerucht- na een miskraam) in het ziekenhuis ligt. “Bij het 50-jarig bestaan is Juliana geweest. Hoe mooi zou het zijn als nu Alexander en Maxima zouden komen?”

Hij ziet het helemaal voor zich: “Halen we ze op met een Landauer koets met paard. Muziek erbij en een borreltje op de grens.” Concreet heeft hij nog geen actie ondernomen. Dat kan ook pas als de stichting er is, het geld op de plank ligt, de verbouwing klaar is en de openingsdatum definitief.

Project van Windesheim levert mooie bijdragen

Een onderdeel van het museum is bekend: dat is de inbreng van een groep studenten van Windesheim. Voor de vakken geschiedenis en aardrijkskunde moesten ze aspecten van het Volkssanatorium nader belichten.

Zo deed een groep een studie naar de ziekte tuberculose. Een andere groep maakte een QR-speurtocht voor de jeugd over het terrein van Krönnenzommer. “Al hun materiaal heb ik digitaal en gaat zeker gebruikt worden in en voor het museum,” vertelt hij.

De geboren Haarlenaar is sinds 1997 betrokken bij Kronnenzommer. “Daarvoor kende ik het bestaan, maar was er nog nooit geweest. Vanaf de eerste keer was ik verkocht. Werd ik geraakt door de gebouwen, de plek en de geschiedenis.” Dat alles,  vertaald in Vrogger & Noew, is zijn grootste wens.

“Als ik stop met dit project, verdwijnt het in de tijd”

Het moet geregeld zijn voordat hij over een jaar of vier met pensioen gaat. “Ik weet zeker dat als ik stop met dit project, het verdwijnt in de tijd. Dan gaat men het gebruiken voor wat anders en gaat ook al het materiaal verloren. Met uitzondering van het papieren archief, want dat ligt veilig in de kelder van het gemeentehuis in Nijverdal.

Zoals de zaken er nu voor staan, geeft Wibo veel vertrouwen. Hij hoopt er ook na zijn pensioen bij betrokken te zijn. “Alles wat ik doe voor het museum, is vrijwilligerswerk. Ook de rondleidingen die ik zo nu en dan doe. Dan moet ik ’s avonds werk inhalen; net zoals vanavond vanwege dit interview”, lacht hij, “maar het geeft me heel veel energie.”