Moeilijk vanwege tegenstrijdige gevoelens. Frustraties. Terechte boosheid. We spraken met Wim Souhuwat (60), Alex Picanussa (68) en Chris Sihasale (59). Allemaal van de ‘2e generatie’. Allemaal kinderen van Molukkers die hun land moesten verlaten.
Vooral verbitterd door uitblijven van excuses. Van de koning
Het klink verbitterd; het interview met deze drie mannen. Het klinkt niet alleen zo, ze zijn het ook. Verbitterd over wat hun ouders is aangedaan. Verbitterd dat beloften niet zijn nagekomen.
Verbitterd dat men aan z’n lot is overgelaten. En vooral verbitterd dat er nooit een vorm van excuus is gekomen. “Van wie? Van de koning!” zegt Chris. Hij slaat zachtjes smet z’n vuist op tafel. “Ik hoef geen excuses van de burgemeester of van Jetten. Ze moeten van de koning komen.”
Alex: “Wat mij dwars zit is dat de koning excuses heeft gevraagd aan Indonesië en Japan. Mijn vader heeft gevochten voor jullie driekleur. En zijn vader en daar weer de vader van. Ze hebben nooit excuses gekregen van de regering en de koning.”
Alex: “Het gerucht gaat dat de regering en de koning de volledige Indonesische staat gaat erkennen. Dat betekent dat ze onze ouders gaan zien als oorlogsmisdadigers.” Chris: ”Terwijl Nederland de opdrachten gaf en genocide heeft gepleegd.”
Nederland werd stinkend rijk over onze ruggen
De weerstand tegen het koloniale verleden is groot. Zo’n 350 jaar buitte Nederland Nederlands-Indië en dus ook de Molukken uit. Werden er individueel en ook als land stinkend rijk van en lieten daar een land in armoede achter.
De komst van de VOC betekende dat de bewoners slaven werden, die specerijen moesten kweken voor de overheersers. Werkte men tegen, dan was het geweld groot. Onder aanvoering van Jan Pietserszoon Coen bijvoorbeeld werden daarom nagenoeg alle bewoners (zo’n 14.000!) van het eiland Banda vermoord.
“Vergeet daarbij niet dat Molukkers door de huidige regering van Indonesië gezien worden als verraders.” Chris doelt daarbij ook op de Kerusuhan Maluku rond het jaar 2000 toen moslims op de Molukken (in zijn ogen gestuurd door de Indonesische regering) de strijd aanbonden met Christenen. Die onlusten leidden tot 700.000 vluchtelingen en tussen de 5000 en 7000 doden.
Vanuit de Molukse gemeenschap in Nederland is toen veel aan hulpverlening gedaan. Ook in Nijverdal is geld ingezameld om de mensen daar weer een beetje op weg te helpen.
We kwamen in de blauwe bus van Oosterveen vanaf de Vossenbos
Terug naar 65 jaar Molukkers in Nijverdal. Alex herinnert zich nog de komst in Nijverdal. “We kwamen met de bus vanuit de Vossenbos. Een blauwe bus. Van Oosterveen. In de Paulus Potterstraat. Daar stonden de huizen met een beetje zand eromheen. Ze waren net klaar. De bewoners die -zoals wij-van de Vossenbos kwamen, hadden allemaal een hoekwoning. Die waren de eerste die aankwamen en konden kiezen.
Dan komt naar voren dat er in Nijverdal een Molukse wijk 1 en een Molukse wijkt 2 is. Fabrieksstraat en Spoelerstraat zijn wijk 1 en Paulus Potterstraat en Rembrandtplein vormen wijk 2. Die twee buurtjes zijn ook na elkaar gebouwd. De huizen waren van ‘domeinen’; gebouwd door de Rijksgebouwendienst in opdracht van het ministerie van Welzijn.
Behoud van de Molukse wijk is behoud van identiteit
Doel was de Ambonezen een huis te geven in de plaats waar ze werk hadden gevonden. In Nijverdal werkten ze vooral bij Ten Cate. Met opzet bouwde men niet één grote buurt, maar kleinere om de integratie te bevorderen.
De huizen zijn later ingebracht in de gemeentelijke woningstichting, nu Reggewoon. De drie mannen zijn namens hun gemeenschap als bewonerscommissie betrokken bij overleg met Reggewoon.
Overleg over behoud van ‘hun’ buurten. Bijvoorbeeld het toewijzen van vrijkomende huizen aan Molukkers. Zodat het lokale familieverband in stand kan blijven en de huizen blijven bestaan als eerbetoon aan dat verband. Behoud van de wijk is in hun ogen essentieel voor behoud van de gemeenschap.
De huizen aan de Spoelerstraat werden op 18 juni 1961 in gebruik genomen. Dat is de dag waarop de Molukse gemeenschap het 65-jarig bestaan grondvest. Ondanks het feit dat er twee kleinere buurtjes waren, was de bedoelde integratie moeilijk. Vooral ook door het feit dat men er nog steeds vanuit ging terug te gaan naar het thuisland.
De agressie is niet goed te praten, maar verklaarbaar
Dat bepaalde hoe men tegen de maatschappij aankeek. Plus verbittering en het feit dat de RMS niet van de grond kwam. Omstandigheden waarbij de jeugd ontspoorde. Eerst waren er kleine vergrijpen. Later bendevorming en uiteindelijk de bezetting van de Indonesië ambassade, de treinkapingen en de gijzeling van een school. Niet goed te praten, maar verklaarbaar.
De Nijverdalse Molukkers laten ook hun sporen na in de lokale gemeenschap. Bij diverse vechtpartijen bijvoorbeeld, raken mensen gewond. Sommigen hebben daar lang of nog steeds last van. Zij zullen wellicht anders aankijken tegen het woord ‘verklaarbaar’ hierboven.
Alex: ”Veel Molukkers uit die tijd hebben ooit wel eens in de bak gezeten.” Dat was in de jaren 1970/1980. Wim: “Er waren veel verslaafden onder de Molukkers. Veel werklozen ook. Plus dat niemand een Molukker in dienst wilde hebben.” Chris: “Je moest keihard werken. 200% werd verwacht. Dat is nog steeds zo.”
“Ik werk veel bij de overheid. Ik merk dat er toch steeds gekeken wordt van “dat is geen Nederlander; waar komt-ie vandaan?” zegt Wim. Alex: ”Je moet een grote bek hebben op je werk, anders word je ondergesneeuwd.
Je mist nu de warmte; het elkaar helpen
“Hoe wij opgroeiden?” Alex moet lachen. “Heel anders dan nu. Een hele sterke eenheid. Dat is heel belangrijk”, zegt Wim. “Het gezinsleven is heel belangrijk voor ons; samen dingen doen. Dat verwatert nu. Is logisch, maar wel jammer. Je mist de warmte; het elkaar helpen. Iedereen gaat nu z’n eigen gang.”
“Tot een bepaald punt is het niet erg mee te gaan in de huidige maatschappij, maar,” zegt Chris, “wij hebben onze eigen identiteit. Die moet je handhaven.” Wim: “Dat is niet specifiek iets van ons; dat willen vasthouden aan onze identiteit. Kijk maar naar de Nederlanders die geëmigreerd zijn naar Canada en Australië. Die doen dat ook.”
“Er is één groot verschil. Wij dragen die kleur altijd.” Wim pakt de huid van z’n arm tussen duim en wijsvinger. “Een Europeaan met witte kleur valt niet op in Canada en Australië.” Op onze vraag of ze daar last van hebben: “Ja, na 75 jaar nog. In het begin hadden we daar behoorlijk last van. En nu nog steeds af en toe.”
Onze ouders hebben gevochten voor jullie vlag
Dat is het moment waarop Alex zegt dat de Molukkers door mensen van nu gezien worden als asielzoekers. Hij windt zich erover op: “Onze ouders hebben gevochten voor jullie vlag. Voor die driekleur. En daarom zijn ze hier gekomen.”
Wim: “Wij hebben kinderen; die zijn van de derde generatie en die moeten mee in de huidige maatschappij. Denken anders dan wij.” Chris zit daar anders in: “Bij mij speelt het een belangrijke rol wat ik m’n kinderen meegeef.” Hij doelt daarbij vooral op het onrecht dat hen is aangedaan.
“De Nederlandse regering heeft de schuld. Die ontkent alles. En wel aan andere landen excuses vraagt, zoals aan Japan.“ Wim: “De eerste generatie is er niet meer. Daaraan had men excuses moeten aanbieden. Mensen die tot hoge leeftijd een koffer klaar hadden staan om -zoals beloofd- terug te gaan naar huis. Mensen ook die hun kinderen vanuit die gedachte opvoedden.”
