Kun je de burger in alles z’n zin geven?

Kun je de burger in alles z’n zin geven? Natuurlijk niet. Want “de” burger bestaat niet. Maar iedereen vindt dat hij of zij persoonlijk “de” burger is. En wil dus gelijk krijgen. Dat kan dus niet. Een mooi voorbeeld: meneer A wil geen windmolen in de buurt en mevrouw B wil dat wel. Welke “ik” moet er dan gelijk krijgen? Die met de grootste mond?

Het lijkt een nieuw toverwoord: “participatie”. Meedoen bij (nieuwe) plannen. Als inwoners van de gemeente je stem laten horen. Meepraten en invloed uitoefenen. Niks mis mee; als men zich maar houdt aan de spelregels. Burgers ѐn overheid.

Spelregels die bepalen hoeveel invloed de burgers hebben met de duidelijkheid dat aan het einde een door de burgers gekozen orgaan de beslissing neemt. Tenzij de raad bepaalt dat in een bijzonder geval de beslissing bij de (meerderheid van) de burgers ligt.

Als we met wethouder Annemarie Dubbink praten over invloed van de burger, komen al gauw op  verruwing of individualisering van de hele maatschappij. Ook zij erkent dat elk plan direct weerstand oproept. De burger gaat onmiddellijk in het verzet. Of dat nou gaat om de bouw van huizen, het plaatsen van een laadpaal, bouwen van een AZC of de aanleg van een nieuwe weg. Het maakt niet uit.

Terwijl volgens de wethouder van participatie “aan al die plannen en ideeën ook een andere kant zit. Als je zaken omdraait en eens van de andere kant bekijkt kan iets wat niet leuk lijkt, ook leuk worden.”

De mensen denken dat participatie iets heel anders is dan wat de gemeente opschrijft in zijn visie op invloed van burgers. “En daar zit nou precies de uitdaging,” zegt ze. “Participatie betekent dat iedereen mee kan doen; dat iedereen gehoord wordt. Uiteindelijk besluit de gemeenteraad. En om goed te kunnen besluiten in het algemeen belang, moeten alle zienswijzen voor en tegen op tafel liggen. Dan kan de raad een goede afweging maken.”

Besluiten waar iedereen het mee eens is, bestaan nauwelijks

“Mensen denken bij participatie dat er alleen maar besluiten komen waarmee iedereen het eens is. Maar dan kan natuurlijk niet. Het mooiste zou zijn als mensen aan het eind van een traject een beslissing kunnen begrijpen; ook al zijn ze het er niet mee eens.”

In de praktijk blijkt steeds vaker dat zelfs als het helemaal duidelijk is binnen welke grenzen mensen kunnen meepraten en als daarover helder is gecommuniceerd, er mensen zijn die overal doorheen fietsen. Die dat zelfs kiezen als tactiek om een mooi participatieproject in de vernieling te rijden. Hiermee geconfronteerd erkent de wethouder: “Sommigen kiezen er zelfs bewust voor om een project te verstoren door buiten de afspraken om te handelen”.

Burgerberaad in overweging

De gemeenteraad wil wat met burgerberaad. Bij een burgerberaad kan de raad bijvoorbeeld een groep burgers het beslisrecht geven. “Het is goed met iets nieuws te experimenteren, maar als de raad zelf moeite heeft met het afstaan van macht, is dat wel moeilijk, “meent de wethouder.  

“Een burgerberaad is mooi als iets nieuws om te experimenteren, maar dan moet je als raad wel zeggen dat als er iets uit komt, dat je dat respecteert en dat de uitkomst van het burgerberaad de beslissing is. Of er in Hellendoorn een burgerberaad komt? Het is een wens binnen de raad, maar daar denken niet alle partijen hetzelfde over.  We zijn ons erop aan het oriënteren.”

Nederland loopt binnen Europa achter waar het gaat om burgerberaad. In andere landen wordt zo’n beraad vaak in het leven geroepen als de politiek er niet meer uit komt of te lang wacht met een beslissing. Denk niet dat het om kleine zaken gaat. In Duitsland gaf het burgerberaad advies over coronamaatregelen. In Ierland besliste men over abortuswetgeving en in Bosnië/Herzegovina schreven burgers een nieuwe grondwet. 

Een burgerberaad past ook in Annemarie Dubbinks taak ‘democratische vernieuwing’. “De democratie vernieuwen klinkt begrijpelijker. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of onze huidige democratie nog blijft in deze vorm. Begrijp me goed; democratie is voor mij nog steeds het beste bestuursmodel. Daarin is burgerberaad een mooie vorm van experiment. Maar ook hoe we jeugd meer bij democratie kunnen betrekken. We werken samen met Reggesteyn, maar misschien moeten we onze activiteiten uitbreiden naar basisscholen.”

“Hoe democratie werkt is best wel moeilijk te begrijpen. Nogmaals het is voor mij het beste model, maar we moeten bijschaven. Met elkaar zoeken naar de beste vormen. Bijvoorbeeld ook door burgers digitaal te betrekken om mee te praten over brede onderwerpen binnen de gemeente. Daarover zijn we ook aan het nadenken.”