Op de linker foto zijn de Joodse gijzelaars goed te zien, op de rechter foto zijn ze als het ware vervaagd. Marjolein Rensen (leerling van scholengemeenschap Reggesteijn en ontwerpster van het monument) wil daarmee aangeven hoe de herinnering aan zelfs deze mensen kan vervagen.
Het monument werd gerealiseerd door Herro de Roest, docent kunstgeschiedenis en handvaardigheid van Reggesteyn. Hij liet vijftig leerlingen een maquette maken. Dat gebeurde nadat Dick Houwaart van de Historische Kring de havo 4-leerlingen had verteld over de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en het kamp Twilhaar in het bijzonder.
Onthulling op 2 oktober 2003
Op 2 oktober 2003 onthulde mevrouw Abram, dochter van Nathan Berkelo die in Twilhaar zat, het monument ter nagedachtenis aan de Joodse mannen van Twilhaar. Zij deed dat samen met burgemeester Van Overbeeke van Hellendoorn.
Na de onthulling zei rabbijn Jacobs in een toespraak het volgende: “De levens van de mannen die hier in dit kamp hebben gezeten, zijn door de schoorstenen van Auschwitz verdwenen. Zij hebben nooit een graf gekregen. En na zoveel jaar hebben wij vandaag in dit prachtige bos zojuist een zerk onthuld voor hen, die zelfs geen graf was gegund.”
Burgemeester J.J. van Overbeeke omschreef de betekenis van het monument als volgt: “Een vergeten geschiedenis van bijna honderd mensen wordt bij toeval ontdekt en ontsloten om te herinneren en te ontdekken. Herdenken hangt nauw samen met oriëntatie. Herdenken betekent een moment van vereenzelviging met degenen die herdacht worden.”
“Denken en herdenken, maar ook nadenken over het onvoorstelbare leed van toen, dat mensen elkaar aandeden en ook anno 2003 elkaar nog steeds aandoen. Wij komen zintuigen te kort.” De Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal draagt zorg voor het onderhoud van het monument.
Contouren van het kamp en de toegangspoort uit 2012
In 2012 hebben de onderzoekers naar Twilhaar in samenwerking met Staatsbosbeheer en het Memory Oorlogs- en Vredesmuseum in Nijverdal de contouren van het werkkamp zichtbaar gemaakt. Op 27 april 2012 onthulde de burgemeester Anneke Raven van Hellendoorn een replica van de oorspronkelijke toegangspoort en daarmee was het heringerichte werkkampterrein geopend.
Inmiddels is tussen de twee foto’s van het monument een menora geplaatst. Een afbeelding van de zevenarmige kandelaar; het oude symbool voor de Israëlieten en een van de oudste symbolen voor het Jodendom in het algemeen. Het is gemaakt in glas-in-lood door Marian Torenbeek uit Hellendoorn.
Digitaal Joods Monument
Een aantal Joodse oorlogsslachtoffers dat met dit gedenkteken worden herdacht, is tevens opgenomen in het ‘Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland‘. Hierin staat meer informatie over deze personen met waar mogelijk een korte biografie, familierelaties en adresgegevens.
