Waarom een burgerberaad
Nederland is een democratie. Simpel gezegd komt die erop neer dat de bevolking een vertegenwoordiging kiest, die namens haar besluiten neemt. Door allerlei oorzaken ligt de democratie onder vuur. Een betoog over het hoe en waarom voert hier te ver, maar feit is dat er steeds meer ‘gemor’ is over het bestuur. Men zoekt oplossingen.
Of dat nou de Tweede Kamer is of de gemeenteraad. Burgers hebben geen vertrouwen dat hun belangen goed behartigd worden. Nou is dat ook al erg moeilijk, want de verschillen onder de inwoners zijn groot. De een wil dit; de ander dat. En al die belangen allemaal tegelijk goed behartigen kan natuurlijk niet. Daarom blijft het ‘gemor’.
Gemeenten denken zich een slag in de rondte over hoe het vertrouwen hersteld kan worden. Onder meer door ‘participatie’. Vroeger heette dat ‘inspraak’. Als inwoner van de gemeente mag je ‘meedoen’. Soms betekent dat dat er iets wordt uitgelegd. Soms mag je je mening geven en bekijkt men of men er wat mee doet. Soms mag je je mening geven en telt die echt mee en in uitzonderlijke gevallen mag je als inwoners zelf beslissen.
Dat laatste is vaak moeilijk voor politici. “Burgers kunnen dat niet. Ze hebben geen kennis genoeg. Enz. enz.” Dat zijn eigenlijk flauwekul-argumenten. Leden van een gemeenteraad weten ook van de meeste onderwerpen niks. Zij verzamelen informatie en baseren daarop hun inbreng. ‘Gewone” burgers zijn best in staat op een zelfde manier te werken. Misschien wel beter omdat men niet is gebonden aan politieke uitgangspunten.
Een burgerberaad lost alles op (?)
Een nieuw begrip is het ‘burgerberaad’. Onlangs hebben de fractievoorzitters van Lokaal Hellendoorn. De PvdA en het CDA in de gemeenteraad het voorstel gedaan een burgerberaad te houden bij wijze van experiment.
Eerst even een korte uitleg. Een burgerberaad is een manier om inwoners en politici gelijkwaardig te laten samenwerken. Een burgerberaad is een gelote groep van ongeveer 100 mensen. Samen vormen zij een afspiegeling van de samenleving van de gemeente, waarin iedereen zich kan herkennen.
Tijdens het burgerberaad gaan de deelnemers minimaal vijf dagen in dialoog met elkaar, begeleid door onafhankelijke gespreksbegeleiders. Deelnemers krijgen informatie aangereikt, maar ze bepalen nadrukkelijk ook zelf welke informatie en deskundigen zij willen raadplegen.
Zo komen ze als groep tot aanbevelingen, die ze overhandigen aan de politieke opdrachtgever; in dit geval de gemeenteraad. Aanbevelingen die aan vooraf gestelde voorwaarden (het mandaat) voldoen, worden overgenomen.
Vaak wordt als regel gesteld dat ongeveer 80% van de deelnemers het eens moet zijn. Een ‘monitorgroep’ houdt vervolgens bij in hoeverre maatregelen de beloofde politieke opvolging krijgen.
Ervaringen elders
Nederland kent grote vragen die om duidelijke antwoorden smeken. Landbouw. Volkshuisvesting. Zorg. Energie. Veiligheid. Migratie. Klimaat. Het lukt politici steeds moeilijker om tot oplossingen te komen. Debatten polariseren en problemen worden vooruitgeschoven, tot na verkiezingstijd. Tegelijk voelen veel Nederlanders zich niet vertegenwoordigd. En hebben ze weinig vertrouwen in de politiek die ze zelf hebben gekozen.
Deskundigen stellen dat wereldwijd blijkt dat inwoners door middel van burgerberaden tot haalbare aanbevelingen komen voor de moeilijkste problemen van onze tijd. Zonder polarisatie, mét oog voor verschillende perspectieven en de lange termijn. “Zo zorgen burgerberaden voor een toekomstbestendige en toegankelijke democratie,” zegt men.
Het houden van burgerberaad heeft voor- en tegenstanders
Het lijkt heel aantrekkelijk, zo’n burgerberaad. De vraag is of dat ook zo is. Er zijn voor- en tegenstanders. Voorstanders zeggen dat een burgerberaad sneller goede beslissingen/adviezen kan geven dan een gemeenteraad. Tegenstanders vragen zich af waarom er nog een gemeenteraad moet zijn als er een burgerberaad bestaat.
Tegenstanders zeggen ook dat het houden van een burgerberaad het besturen door het college van burgemeester en wethouders gemakkelijker maakt. Geen politiek gezeur, geen moeilijke vragen hoeven te beantwoorden. En vooral: een college kan (met hulp van ‘experts’) het burgerberaad danig beïnvloeden. In dat geval is er nauwelijks meer sprake meer van democratie.
Voorstanders zeggen dat een burgerberaad is een manier om burgers meer directe invloed te geven op het beleid en de besluitvorming. Het is een aanvulling op de representatieve democratie en geen vervanging ervan. Maar ga als gemeenteraad het advies van je burgerberaad maar eens naast je neer leggen.
Het succes van een burgerberaad hangt af van verschillende factoren, waaronder:
* De mate van politieke steun en bereidheid om de uitkomsten te volgen.
* De representativiteit en diversiteit van de groep.
* De kwaliteit van de informatievoorziening en de begeleiding van het proces.
* De mate waarin de deelnemers zich gehoord en betrokken voelen.
Is ‘ontmoetingsplekken’ het ideale onderwerp voor een burgerberaad?
In de praktijk zijn het juist de controversiële problemen die onderwerp zijn van een burgerberaad. Juist omdat -volgens deskundigen- polarisatie bij een burgerberaad niet of nauwelijks aan de orde is. Hier kiezen de drie fractievoorzitters -voorzichtig- voor een ‘makkelijk’ onderwerp “omdat er dan geen sprake is van polarisatie”.
Aan ‘ontmoetingsplekken’ stoot je bestuurlijk je hoofd niet. Maar weegt dat op tegen de kosten (minimaal € 150.000,-) en het resultaat? Gooi je daarmee juist niet de deur dicht voor een tweede beraad? Het onderwerp zal ook de bevolking niet aanspreken. Dat is wat de raad straks misschien voor de voeten geworpen krijgt en dat zou jammer zijn.
