Op weg naar een nieuwe geschiedschrijving over de gemeente Hellendoorn in WOII

“Ik wil de hele geschiedenis van WOII in de gemeente Hellendoorn in beeld brengen. Van dag tot dag opschrijven wat er gebeurde. Ruim 1800 dagen en even zoveel verhalen.”

Het verzamelen van informatie over met name de bemanningen van gecrashte vliegtuigen is voor André het startpunt voor zijn “WOII-manie” om het oneerbiedig te zeggen. Want het zoeken naar informatie, het vinden ervan, het krijgen van verhalen is een deel van z’n leven geworden. “Het pilotenverhaal ben ik ontgroeid; het heeft zich als een olievlek verspreid.”

Digitalisering en vergelijking van bekende data levert onverwachte nieuwe inzichten op over WOII in Hellendoorn

Door internet is heel veel informatie beter en gemakkelijker te bereiken. Hij boort bronnen aan in binnen- en buitenland. Verzamelt gegevens, gegevens en nog meer gegevens. Daarnaast haalt hij uit alle boeken over de oorlog in de gemeente feitelijke gegevens (data, namen, gebeurtenissen). Die zet hij in een spreadsheet.

Door gegevens op deze manier op te slaan, ontstaat de mogelijkheid zaken met elkaar te vergelijken. Dat leidt meer dan eens tot bijzondere ontdekkingen. “Dan blijkt ineens dat voor waar opgetekende verhalen niet helemaal kloppen. Of helemaal niet kloppen. Dat is het voordeel van digitalisatie, waarover eerdere schrijvers niet beschikten.”

“Natuurlijk is Willem Poorterman de ‘professor’ van WOII in de gemeente, maar achteraf zijn sommige van zijn opgetekende verhalen te weerleggen door feiten. Feiten die hij bijvoorbeeld niet kon weten.” Voor Gorter is het van groot belang of zaken kloppen of niet te eenzijdig zijn belicht. Een belangrijke vraag is: Is het waar wat mensen hebben verteld? Check en double-check is zijn devies.

Ik heb heel veel dobbertjes drijven; soms gaat er een onder en heb ik beet

Zijn zoekwerk en publicaties op internet leiden ertoe dat nieuwe informatie beschikbaar komt. Er meldden zich oude mensen met verhalen en documenten. Voortdurend is hij op zoek naar meer. “Ik heb veel lijntjes uitstaan. In Nederland en overzee. Er drijven heel veel dobbertjes. Af en toe gaat er een onder en ben ik vaak verrast over wat ik ophaal.”

“De oorlog en alles wat ermee te maken heeft, laat me niet los. Nog nooit zijn we 80 jaar achter elkaar vrij geweest! Dat moet je herdenken en vieren.” Dat brengt ons op de vraag wat ‘vrijheid’ voor hem betekent. “Vrijheid is dat je kunt genieten van alle dingen die het leven mooi maken.”   

Vrijheid is dat je kunt genieten van alle mooie dingen die het leven mooi maken

“Vrijheid is ook dat je in vrijheid je mening kunt geven. Dat je iets mag vinden zonder dat het consequenties heeft. Wel met regels”, voegt hij eraan toe. “Niet zoals het vaak gaat in de socials waar toetsenbordterroristen onder het mom van vrije meningsuiting mensen kapot maken”.

“Het leven in vrijheid moeten we blijven gedenken. Daarom zou 5 mei van mij een jaarlijkse, nationale dag van vrijheid moeten zijn. We moeten de verhalen blijven vertellen wat mensen hebben opgeofferd voor die vrijheid.“

Facebook vertelt verhalen over de oorlog

André is ook betrokken bij de activiteiten bij en van ‘Camp Nijverdal’ dat straks in de meidagen aan de Bonteweg z’n plek krijgt. “Ik ben aan het kijken of ik voor de jeugd een wandeling kan uitzetten in die omgeving langs herinneringen aan de oorlog en de daarbij behorende verhalen vertellen.”

In het verlengde van zijn speurwerk naar gebeurtenissen en verhalen uit WOII werkt hij ook nog eens bijna dagelijks aan zijn Facebookpagina Gemeente Hellendoorn ’40-’45. Bij het bijhouden daarvan heeft hij de hulp van “groepsexperts”; mensen die een specifieke kennis hebben, zoals Coen Cornelissen of goed zijn in onderzoek, zoals Gert Kozijn, Thom Kruiper en Richard Woolderink. Zij leveren bijzondere bijdragen aan de Facebookpagina.

Mijn dag telt 28 uren

“Of ik ook nog wat anders doe?” Hij moet lachen. “Ja, ik heb ook nog een baan, doe veel aan sport, ben survivaltrainer bij Atletics (waar hij ook in het bestuur zat). Sinds december zit ik in het bestuur van het Memory-museum. Ik heb heel veel energie. Voor mij zitten er 28 uren in een dag.”

En dan “bemoeit” hij zich ook nog met de Stolpersteinen in onze gemeente. Voor wie het niet weet: het zijn koperen ‘keien’ die liggen voor woningen en andere plekken waar vandaan in de oorlog Joden zijn afgevoerd naar de concentratiekampen.

Dan volgt een verhaal over Stolpersteinen aan de Wilhelminastraat die eerst in de verkeerde straat waren gelegd. Over de steinen bij de Hema (zie foto) die na de werkzaamheden vorig jaar verdwenen waren. “Dat is bekend; ze worden weer terug gelegd”. Elk jaar gaat André met een emmertje sop de gemeente door om al die stenen op te poetsen.

Als sporter heb ik een finish; die heb ik niet met dit project

Als je hem vraagt waar die interesse vandaan komt, vertelt hij dat z’n ouders als pubers de oorlog nog hebben meegemaakt. Een oom zat in het verzet. Mede daardoor is er in huis grote interesse in WOII. Films, documentaires, boeken; alles werd bekeken en gelezen. Ook door André. “Misschien in het verlengde daarvan ben ik militair geweest. Uitgezonden. Mijn broer zit bij de marechaussee; een ander bij de politie en een is burgemeester.”

Wanneer zijn fascinatie voor de oorlog ophoudt, weet hij niet. “Ik ben als sporter gewend aan een start en een finish, maar wat dat betreft ken ik de finish niet. Telkens weer komt er nieuwe informatie.”  Bijvoorbeeld door het project Oorlog voor de rechter, waarbij het Nationaal Archief gegevens openbaar maakt over rechtszaken wegens collaboratie, misdaden, verraad enz.

We praten over het grote dilemma van het toegankelijk maken van deze info via internet. Daarbij gaat het dus over ‘goed en fout’; een onderwerp waarover Gorter ook lezingen houdt. Hij kent namen van mensen die als ‘fout’ door het leven gingen, maar in werkelijkheid in het verzet zaten.  

Tante Kee moet een straatnaam krijgen

Pratend over het Hellendoornse verzet kent André natuurlijk alle verhalen met bijbehorende namen. Toch is nog niet alles bekend en moeten bestaande verhalen misschien worden aangepast. Als in dit verband de naam ‘tante Kee’ valt, komt een uiteenzetting over het belang van deze vrouw in het verzet.

Geesje Jansen-Leijster, zoals ze heette, had een kruidenierswinkeltje aan de Eversbergweg. Dat huis was in de oorlog het centrum van de Verzetsgroep Eversberg. Tante Kee, zoals haar verzetsnaam was, bood onderdak aan uiteindelijk zo´n 86 Joden en andere onderduikers en illegalen. Meer dan 100 mensen brachten zo korte tijd door in dit ‘doorgangshuis’. “Als er iemand is die in onze gemeente nog een straatnaam verdient, is zij het”.

De festiviteiten en activiteiten rond herdenking van 80 jaar vrijheid, zijn een korte onderbreking van het naspeurwerk van Gorter. Doel is -zoals hij zelf schrijft- met als basis de ‘bekende’ boeken door nieuwe inzichten en uitvoerige recherche misschien nieuw licht werpen op (eerder) vastgestelde feiten, hypotheses en aannames uit het verleden. Uiteindelijk zullen deze worden gebundeld tot een nieuw naslagwerk, waarbij onze dank uitgaat naar deze (veelal lokale) schrijf- en onderzoekpioniers. “Een encyclopedie over WOII in de gemeente Hellendoorn; alle dorpen en alle buurtschappen.”